Gwenn ha du

GGA war soc.culture.breton

 

Degemer

Douaroniezh hag istor

Sevenadur

Evañ ha debriñ

Brezhoneg

A bep seurt

Douaroniezh hag istor


= heñvel + kemmet Nevez ! nevez
= 1.1 - Petra eo Breizh ?
= 1.2 - Petra eo banniel Breizh ?
= 1.3 - Hag e Breizh emañ Naoned ?
= 1.4 - Breizh Uhel pe Breizh Izel ?
= 1.5 - Petra dalvez BZH ?

1.1 - Petra eo Breizh 

European map

Ur vro e kornog Europa ha bro-C'hall eo. Ur c'hourenez bevennet gant ar mor war ar bras eus he harzoù.
Breizh a zo 34 000 Km² he gorread, (war-dro ment Bro-Velgia) ha sevel a rae he foblañs da 3 932 000 a annezidi e 1995 (hogos poblañs Republik Iwerzhon).
Setu ur gartenn anezhi gant ar c'hêrioù pennañ :

Map of Brittany. Click on for details.

Kêrioù pennañ Poblañs (1990) Pennkêrioù a-bezh (1990)
Naoned 244 995496 078
Roazhon 197 536 245 065
Brest 147 956201 480
Sant-Nazer 64 812 
Kemper 59 437 
An Oriant 59 271110 823
Sant-Maloù 48 057 
Gwened 45 644 
Sant-Brieg 44 752 
Sant-Ervlan 42 774gwelet Naoned
Reulied 33 262gwelet Naoned
Orvez 23 115gwelet Naoned
Felger 22 239 
S.-Sebastian an Enk 22 202gwelet Naoned
Lannarstêr 22 102gwelet An Oriant

D'al laez


1.2 - Petra eo banniel Breizh ?

Banniel Breizh a zo a zo warnañ 9 bandenn wenn ha du, hag ur c'hard erminigoù. Gant Morvan Marchal eo bet krouet e 1925, diwar patrom ardamezoù Roazhon ha bannieloù evel re ar Stadoù Unanet pe Bro-C'hres.
Ar peder bandenn wenn a arouez ar pevar eskopti kozh - pe bro - brezhoneger : bro-Leon (Kastell Paol), bro Gerne (Kemper), bro Wened (Gwened), bro Dreger (Landreger). Ar pemp bandenn zu a arouez an eskoptioù a yezh c'hallaoueg : St Brieg, Dol, St Maloù, Roazhon, Naoned. (Kartenn - titourer "Kemper").
Un dave da skoed erminigoù leun Duked Vreizh eo ar c'hard erminigoù (*). Didalvez eo niver an erminigoù.
E brezhoneg e reer eus ar banniel-se ar "Gwenn ha Du".

Ar banniel breizhek

(*) E-pad ur varc'hekadenn e welas Konan Meriadeg, anezhañ unan eus roueed kentañ Breizh, un erminig e raoskl ur wazh he riblou fank. Konan, sachet e evezh gantañ, a reas d'e gazeg chom a sav, hag eñ arvestiñ ouzh an erminig. Gwech e yae war-raok al loen bihan e feur gwenn-erc'h, gwech e souze, hag e klaske, adarre, treuziñ al lec'hid du war ur bod re vresk evitañ. Pennfollet e hañvale ar paour-kaezh loen bezañ o welet ar fank-se.
"Abalamour da betra eo ken aonik ? Ha perak ne dec'h ket kuit alese ar buanañ ma c'hell ? a c'houlennas ar roue digant an ofiser a oa en e gichen. "Roue ar Vretoned, un erminig eo; n'eo ket gloazet anezhañ, met disaotr e fell dezhañ chom. Aon en deus rak ez afe lous e sae gwenn-kann o treuziñ ar wazh-se."
"Burzhudusat glander !" a estlammas Meriadeg. "An enor a c'houlenn ma vo diwallet ha savetaet gant ar roue Konan."
Evel pa vije bet intentet gant an erminig langaj an daou zen ha divinet gantañ madelezh Konan, e redas war an dorn a astenne hemañ dezhañ hag e klaskas repu e plegoù mantell ar roue.
Lavarout a reas Konan dezhañ : "E-giz-se e oa gwelloc'h ganit mervel kentoc'h eget bezañ louzet. Kentoc'h mervel eget bout kousiet ! : hiviziken e vo hemañ ger-stur an holl Vretoned. Ha te, erminig, a vo an arouez bev anezhañ", a ouzhpennas ar roue Konan en ur lakaat anezhañ war e skoed.
(adtroet diwar galleg Youenn Kermorgan, kemeret eñ eus : Le breton parlé vannetais de Merriadeg Herrieu, Embannadurioù Bleun Brug Bro Gwened)

E arguzenn gwerz "An Erminig" ar Barzaz Breizh e tispleger talvoudegezh an erminig evit an Arvoriz : "Ur monumant broadel dibar e barzhoniezh Vreizh eo ar werz alegoriek anavezet ivez dindan anv 'Kanaouenn dañs an Erminig'. Enni ez eus tri loen: ur bleiz, un tarv hag un erminig. Ar bleiz (Gwilhom) a red war-lerc'h an tarv (Yann), hag un erminig; hemañ, arvester ar gann, eus bord e doull, a-is d'an daou loen all, a c'houestl en em lazfent o-daou. Tu Gall Charlez Bleiz (Blois e galleg kozh) eo Lom ar Bleiz. Tu Saoz Yann Moñforzh eo Yann an Tarv, d.l.e. John Bull. Evit ar pezh a sell ouzh an erminig, pobl Vreizh eo."

D'al laez


1.3 - Hag e Breizh emañ Naoned ?

A-viskoazh ez eus bet eus Naoned ul lodenn eus Breizh. Kastell an Duged, e-lec'h m'o deus bevet pennoù ar vro a-hed kantvedoù, eo ar savadur istorel pennañ e Naoned. An diviz melestradurel da lemel Naoned diouzh peurrest Breizh a zo bet kemeret gant gouarnamant Pétain e 1941, hag hiziv c'hoazh, ez eus un takad melestradurel hep Naoned.
Hogen, an darn vrasañ eus an aozadurioù sevenadurel a chom stag ouzh ar stad istorel, ha Naoned a gemer perzh alies gant he c'horn-bro a-bezh en oberiantiz armerzhel Breizh. Kement sturlevr touristel a rafe van da vezañ sirius ne c'hell nemet lakaat Naoned hag al Liger-Atlantel e Breizh.

D'al laez


1.4 - Breizh Uhel pe Breizh Izel ?

E Breizh-Uhel emañ Naoned ha Roazhon, reter ar vro, e-lec'h ma ne gomzer ket brezhoneg, met gallaoueg, anezhi ur yezh roman.
Breizh-Izel e-lec'h ma komzer brezhoneg, a zo lodenn gornôg Breizh, adalek Sant-Brieg ha Gwened.
Hiziv, daoust d'ar brezhoneg ha d'ar gallaoueg bezañ arveret c'hoazh, ar galleg eo ar yezh muiañ komzet e Breizh a-bezh, hag ez a an diforzh yezhel war krennañ. Annezidi Breizh-Izel niverus na gomz ket Brezhoneg tra maz' eus e-touez annezidi Breizh-Uhel brezhonegerien a-vihanig pe dre zeskiñ.
Chom a ra bev ar bevenn e-barzh spered an dud evel ma oa e dibenn an XIXvet kantved, o tremen dre Plouc'ha (bro Ouelo), Kastellaodren, Korle, Mur, Noal-Pondi, Logunec'h, S.-Enolf. Teiz ha Susinioł. Fiñvet he deus a-hed an istor : da skouer en XIIvet kantved, ez ae eus Kankaven dre Morzhell betek Koueron.

D'al laez


1.5 - Petra dalvez BZH ?

BZH a zo berradur Breizh, skrivet hervez an doare peurunvan. Dont a ra ar Z eus an distagadur "Breiz" (e kerneveg, leoneg ha tregerieg), hag an H eus "Breih" (e gwenedeg) (s.o. pennad doare-skrivañ).

D'al laez


Valid HTML 4.0!

Bretagne Net